028.3831.3123

PHÒNG VỆ CHÍNH ĐÁNG VÀ GIỚI HẠN CỦA PHÒNG VỆ CHÍNH ĐÁNG

Theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015, phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.

Hành vi tấn công là cơ sở phát sinh hành vi phòng vệ chính đáng khi thỏa mãn ba điều kiện sau:

  • Nguồn tấn công: Hành vi tấn công phải là của con người (bao gồm cả trẻ em và người mắc bệnh tâm thần).
  • Tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi tấn công: Hành vi tấn công phải có nguy cơ gây ra một thiệt hại ở mức độ đáng kể cho xã hội cần được bảo vệ.
  • Thời điểm của hành vi tấn công: Hành vi tấn công phải đang hiện tại. Hành vi tấn công được coi là hiện tại có thể thuộc các trường hợp sau: Hành vi tấn công đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc; hành vi tấn công chưa xảy ra nhưng có nguy cơ sẽ xảy ra tức khắc.

Hành vi phòng vệ được coi là chính đáng khi thỏa mãn các điều kiện sau:

  • Hành vi phòng vệ phải nhắm vào chính người có hành vi tấn công và thiệt hại cũng gây ra cho chính người có hành vi tấn công.
  • Hành vi phòng vệ phải “cần thiết”.

Cũng theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015, vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.

Hành vi phòng vệ như thế nào được coi là cần thiết hiện nay vẫn chưa có văn bản nào giải thích hướng dẫn. Trên thực tế các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn áp dụng Nghị Quyết 02-HĐTP-TANDTC/QĐ của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành ngày 05/01/1986 giải thích tính chất tương xứng của hành vi phòng vệ và hành vi tấn công. Theo đó, muốn đánh giá một hành vi chống trả có cần thiết và được coi là phòng vệ chính đáng phải đáp ứng đủ các điệu kiện sau:

  • Hành vi xâm hại những lợi ích cần phải bảo vệ của bên tấn công là hành vi phạm tội hoặc rõ ràng có tính chất nguy hiểm cho xã hội;
  • Hành vi nguy hiểm cho xã hội đang gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc cho những lợi ích cần phải bảo vệ;
  • Hành vi phòng vệ phải tương xứng với hành vi xâm hại, tức là không có sự chênh lệch quá đáng giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại. Có thể xét đến các yếu tố như: Tương quan lực lượng giữa bên tấn công và bên phòng vệ; công cụ, phương tiện mà hai bên sử dụng; cường độ, thái độ của sự xâm hại, nhân thân của người tấn công; mức độ hậu quả của hai loại hành vi gây ra hoặc đe dọa gây ra của bên tấn công; thời gian, địa điểm, hoàn cảnh nơi sự việc xảy ra,…
  • Hành vi phòng vệ không chỉ gạt bỏ sự đe dọa, đẩy lùi sự tấn công, mà còn có thể tích cực chống lại sự xâm hại, gây thiệt hại cho chính người tấn công.

Những hành vi không đáp ứng đủ các điều kiện trên thì được coi là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự. Các tội liên quan đến trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng như: Tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 126); Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 136).

Dù là bên tấn công hay bên phòng vệ thì có thiệt hại xảy ra là điều không thể tránh khỏi. Vì vậy, để bảo vệ bản thân và gia đình, mỗi người nên suy nghĩ cẩn trọng trước khi thực hiện hành vi nào đó và trang bị cho mình thêm nhiều kiến thức pháp lý để tránh vướng vào vòng lao lý vì thiếu hiểu biết pháp luật. TPLAW sẵn sàng hỗ trợ tư vấn pháp lý miễn phí cho mọi đối tượng khách hàng qua E-mail: thanh.tplaw@gmail.com, hoặc hotline: (028) 3831 3123, hoặc trực tiếp tại trụ sở: 203/6/1 Huỳnh Văn Nghệ, Phường 12, Quận Gò Vấp, TP.HCM.

Chuyên viên pháp lý: NGUYỄN HOÀNG THANH TRÚC